ΟΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ ΠΟΥ ΕΠΙΔΙΩΚΟΥΝ ΜΕ ΠΡΟΣΧΗΜΑ ΤΟ ΧΡΕΟΣ

Αντίθετα με την κυρίαρχη προπαγάνδα, το πρόβλημα δεν είναι το χρέος ούτε καν η δημοσιονομική κρίση που αποτελούν απλά συμπτώματα μιας συγκεκριμένης πολιτικής, η οποία θεμελιώθηκε στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο οικονομικής «ανάπτυξης» που υιοθετήθηκε μεταπολεμικά.

Το πραγματικό δίλημμα για τον ελληνικό λαό δεν είναι χρεοκοπία ή όχι, «το πραγματικό δίλημμα είναι: χρεοκοπία με βάση τους επαχθείς όρους που μας επιβάλλουν οι «εταίροι» μας ή χρεοκοπία στην οποία θα επιβάλουμε τους δικούς μας όρους».

Είναι γνωστό σε όλους ότι η Ελλάδα έχει χρεοκοπήσει, τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά και απόδειξη αυτής της χρεοκοπίας είμαστε τόσο εμείς οι ίδιοι με αυτά που βιώνουμε όσο και η έμμεση αλλά απροκάλυπτη παραδοχή των πολιτικών ότι η εξουσία δεν βρίσκεται πλέον στα χέρια τους αλλά στα χέρια της τρόικας. Ο πλήρης  διαχωρισμός της εξουσίας από την επίσημη πολιτική σκηνή είναι πλέον πραγματικός. Τα κέντρα εξουσίας πλέον είναι αλλού….  

Το αν θα ακολουθήσει και τυπική χρεοκοπία, με τη μορφή π.χ. της επαναδιαπραγμάτευσης του χρέους, για δεύτερη φορά, είναι επομένως δευτερεύον θέμα για τα μικρομεσαία στρώματα που καταδικάζονται με τις Συνθήκες του Μάαστριχτ, της Λισαβόνας κ.λπ. και το Μνημόνιο να πληρώνουν στο διηνεκές πολύ ακριβό τίμημα για την απώλεια κάθε ίχνους οικονομικής κυριαρχίας.

Το τίμημα αυτό είναι η οριστική «νέο- φιλελευθεροποίηση» της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας, με μοχλό τις «4 οικονομικές και κοινωνικές ελευθερίες» της Ε.Ε εκ των οποίων οι 2 έχουν ήδη εφαρμοστεί και σήμερα με πρόσχημα το χρέος επιχειρούν να νομοθετήσουν και τις άλλες 2 :

Οι ελευθερίες αυτές είναι:

1^η η ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, που έχει εφαρμοστεί και τα αποτελέσματα της τα βιώσαμε όλοι τόσο με το άνοιγμα του χρηματιστηρίου για τα μικρομεσαία στρώματα  όσο και με την δυνατότητα που παρέχει αυτή η «ελευθερία» στους εκάστοτε κερδοσκόπους να «τζογάρουν» με τα «σπρέντς» και τα «σιντίς» σε βάρος των λαϊκών στρωμάτων. Αυτή η «ελευθερία» ευθύνεται για την κρίση που εκδηλώθηκε ως κρίση χρέους!   

2^η η ελεύθερη μετακίνηση αγαθών και εμπορευμάτων, που και αυτή έχει νομοθετηθεί και εφαρμοστεί, δίνοντας στην αρχή την δυνατότητα σε όλους τους μικρομεσαίους να  καταναλώνουν χωρίς φειδώ και σκέψη ώσπου σήμερα συνειδητοποιούμε ότι η παραγωγική βάση της Ελλάδας έχει διαλυθεί. Τα αποτελέσματα αυτής της διάλυσης… τα βιώνουμε όλοι  

3^η η ελεύθερη μετακίνηση υπηρεσιών που επιχειρείται σήμερα να επιβάλλουν οι ντόπιες και ξένες ελίτ ουδεμία σχέση δεν έχει με την πρόοδο και την ανάπτυξη της κοινωνίας όπως διαλαλούν αλλά απώτερος σκοπός τους είναι το άνοιγμα της αγοράς υπηρεσιών σε κάθε μεγάλη επιχείρηση που θα καρπωθεί το ξεπούλημα του δημόσιου πλούτου και την ιδιωτικοποίηση των κρατικών υπηρεσιών (παιδεία, υγεία, μετακινήσεις, ασφάλεια) ενώ με την κατάργηση ή ελαχιστοποίηση κάθε δημόσιας δαπάνης θα καταστήσει όλα τα μικρομεσαία στρώματα υποχείρια των πολυεθνικών… και τις κρατικές υπηρεσίες δαπανηρές…     

και 4^η η ελεύθερη διακίνηση της εργασίας όπου για να είναι «λειτουργική» για τις «ελίτ» απαιτείται καταστροφή των συλλογικών συμβάσεων, μισθούς στα όρια της συντήρησης των εργαζομένων, σύνταξη βοήθημα και καταστροφή του όποιου κράτους πρόνοιας υπάρχει για τους νεόπτωχους, τους μικρομεσαίους καθημερινούς παραβάτες και τους μετανάστες έτσι ώστε οι δεξαμενές των άνεργων και των νεόπτωχων να λειτουργούν ως παράδειγμα προς αποφυγή για τους υπόλοιπους αποσπώντας έτσι την συναίνεση των … σκλάβων- εργαζομένων.

Αυτές τις ελευθερίες επιδιώκουν να επιβάλουν με τις «αλλαγές» και τις «μεταρρυθμίσεις» τους οι ελίτ με πρόσχημα πάντα το δημόσιο χρέος και τα δημοσιονομικά.

Ιδιωτικοποιήσεις και Nεοφιλελεύθερη Kυριαρχία.

 

Εργαλεία κυριαρχίας.

Παρά το γεγονός ότι ένα πλήθος από μελέτες που επεξεργάζονται τα αντικειμενικά δεδομένα, ανεξάρτητα από την όποια ιδεολογική τοποθέτηση των ερευνητών, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι ιδιωτικοποιήσεις λειτουργούν καταστροφικά σε όλους τους τομείς της οικονομίας μιας χώρας, η καθεστωτική προπαγάνδα, εμφανίζει τις εντέχνως αποκαλούμενες «αποκρατικοποιήσεις», ως συστατικό στοιχείο των «μεταρρυθμίσεων» που οδηγούν στην «ανάπτυξη». Η προπαγάνδα είναι διαρκής, μεθοδικά σχεδιασμένη, με αιχμή του δόρατος την διαστροφή των εννοιών. Στόχος της είναι, αφενός η αδρανοποίηση των αντιδράσεων των στρωμάτων που θίγονται και η ιδεολογική κυριαρχία της ομάδας συμφερόντων που εξυπηρετείται, και αφετέρου, η νομιμοποίηση των ταξικών πολιτικών, που αναμφίβολα στερούνται ορθολογικού περιεχομένου.

Εργαλείο κυριαρχίας και νομιμοποίησης αυτής της κυριαρχίας, είναι η κυρίως η χρήση της γλώσσας. Πρώτα η κατασκευή αφηρημένων εννοιών που αποκρύπτουν την πραγματικότητα και αφετέρου, η χρήση καθολικών εννοιών που αποβλέπουν στην διέγερση του συλλογικού ασυνείδητου και την υποκατάσταση της λογικής κρίσης από το θυμικό. Επιπλέον, η επίκληση ηθικών εννοιών, που αποβλέπει στην παλινδρόμηση σε θυμικές σφαίρες της παιδικής ηλικίας. Αίφνης, η «αποκρατικοποίηση»-και όχι ιδιωτικοποίηση-, εκβιάζει την συναίνεση-, γιατί απλά αποδομεί το κακό κράτος. Η «μεταρρύθμιση», γιατί αντιτίθεται στο παλιό και η «ανάπτυξη» στην στασιμότητα.

Παράλληλα, οι εθνοσωτήρες που καιροφυλακτούν να βγάλουν σε πλειστηριασμό πατρίδα και έθνος, επικαλούνται το «έθνος», την «εθνική σωτηρία», την «εθνική ομάδα διαπραγμάτευσης», την ελάφρυνση του «λαού» από τα βάρη των ελλειμμάτων. Ο πληθυντικός, αντικαθιστά πάντα τον ενικό: δημοσιογράφοι, πολιτικοί και οικονομολόγοι, ως άλλοι ωρυόμενοι δερβίσηδες, χάνουν το εγώ τους, το οποίο αντικαθίσταται από το «ΕΜΕΙΣ». Ο νους και η ψυχή τους είναι σε διαρκή ταύτιση με το έθνος. Οι ανησυχίες του έθνους υποστασιοποιούνται στο περιορισμένο σαρκίο τους και νομιμοποιούνται μέσω αυτής της λεξούλας του πληθυντικού αριθμού, να είναι διαχειριστές της εξουσίας και αποκλειστικοί ρήτορες στο εθνικό ακροατήριο.
Η «ευθύνη», η «σοβαρότητα» και η νομιμοφροσύνη, αποδίδονται προκαταβολικά σε κόμματα, ρόλους και ανθρώπους, ανεξάρτητα από πράξεις και κίνητρα. Μια περίεργη αντίληψη που επαναφέρει στο προσκήνιο την ιδέα της χαρισματικής εξουσίας, που επιπλέον, δεν υπόκειται εξ’ αυτού, σε καμιά λογοδοσία.
Περιέργως, η νεοφιλελεύθερη Δεξιά αρέσκεται στην χρήση αφηρημένων εννοιών, με έναν τυπικό ελιτισμό, ενώ η σοσιαλδημοκρατία στη χρήση καθολικών εννοιών και η άρτι αφιχθείσα στην εξουσία νεοφιλελεύθερη «αριστερά», στις ηθικές έννοιες. Αυτό χρίζει περαιτέρω μελέτης, μιας και πρέπει να υφίσταται σχέση ιδεολογικού λόγου και ατομικής-συλλογικής ενοχής. Η νεοφιλελεύθερη συναίνεση σοσιαλδημοκρατών και αριστερών, προφανώς διεγείρει τα ενοχικά συναισθήματα, ώστε ο παραγόμενος λόγος να τρέπεται σε λαϊκιστικά περιεχόμενα και να εκβιάζει έτσι πιο άμεσα την κοινωνική συναίνεση.

Ιδιωτικοποιήσεις, Αλήθειες και ψέματα.

Στη μελέτη των P. Cook και Y. Uchida: “Privatization and Economic Growth in Developing Countries” (Journal of Development Studies, Vol. 39, No 6, 2003, 121-154), αξιοποιούνται στοιχεία από 63 χώρες, για την περίοδο 1988-1997, ώστε να διερευνηθεί το κατά πόσο η πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων ευνοεί την ανάπτυξη. Επιπλέον, στη μελέτη των ίδιων “The Performance of Privatized Enterprises in Developing Countries” (Journal of Developing Studies, Vol. 44, No. 9, 2009, 1342-1353), εξετάζεται το κατά πόσο οι ιδιωτικοποιημένες επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας αύξησαν την απόδοσή τους.

Αντίθετα από τον αστικό μύθο που θεωρεί δεδομένη την σχέση ιδιωτικοποιήσεων και ανάπτυξης, οι δύο συγγραφείς, στην πρώτη μελέτη τους, οδηγούνται στο συμπέρασμα ότι οι ιδιωτικοποιήσεις δεν οδηγούν σε αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης, ενώ στην δεύτερη, καταρρίπτοντας τον μύθο, σύμφωνα με τον οποίο οι ιδιωτικές επιχειρήσεις λειτουργούν αποτελεσματικότερα από τις κρατικές, οδηγούνται στο συμπέρασμα ότι οι ιδιωτικοποιημένες επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας απέτυχαν να αυξήσουν την απόδοσή τους. Στα ίδια συμπεράσματα, αναφορικά με την αποτελεσματικότητα των ιδιωτικών επιχειρήσεων και ειδικότερα στην μελέτη της περίπτωσης των ιδιωτικοποιημένων επιχειρήσεων της Βρετανίας κατά την περίοδο της Thatcher, καταλήγει και η μελέτη J.A. Cay-D. J. Thompson “Privatization: A Policy in Search of a Rationale” (The Economic Journal, Vol. 76, No. 381, 1986, 19-32).

Αναφορικά με την παραγωγικότητα της εργασίας, η μελέτη των Brown, W. και Walsh, J. 'Pay determination in Britain in the 1980s: the anatomy of decentralization', (Oxford Review of Economic Policy 7, 1, 1991, 44-59), που συγκρίνει την παραγωγικότητα, πριν και μετά τις ιδιωτικοποιήσεις, αποδεικνύει ότι δεν συντελέστηκε ουδεμία αύξηση της παραγωγικότητας, παρά την απορρύθμιση και τον ενταφιασμό των εργασιακών δικαιωμάτων. Η χαμηλή παραγωγικότητα, αντίθετα, αποτελεί πλέον δομικό στοιχείο της βρετανικής οικονομίας.

Τα μακρο-οικονομικά αποτελέσματα της εφαρμογής των νεοφιλελεύθερων πολιτικών στην Βρετανία, εκτός από την χαμηλή παραγωγικότητα, είναι η στασιμότητα του ρυθμού ανάπτυξης, που κινήθηκε στον μέσο κοινοτικό όρο, ο τριπλασιασμός της ανεργίας, η αύξηση των δημοσίων δαπανών λόγω της παρατεταμένης ύφεσης και της αύξησης των επιδομάτων, η εκτεταμένη αποβιομηχάνιση της χώρας και η διόγκωση του ελλείμματος.
Αναφορικά με τα δημοσιονομικά αποτελέσματα, η μελέτη του J. Johnson. “The Economy under Mrs. Thatcher 1977-90”, (Penguin 1991), αποδεικνύει ότι το έλλειμμα, σε σχέση με τις δανειακές ανάγκες του δημοσίου, υπερδιπλασιάστηκε. Παρά το γεγονός ότι η εισροή κεφαλαίων από τις ιδιωτικοποιήσεις δημιούργησε μια πρόσκαιρη πλασματική εικόνα πλεονάσματος, και ο κρατικός προϋπολογισμός ελαφρύνθηκε από την μη καταβολή κονδυλίων για την επιχορήγηση των ελλειμματικών δημόσιων επιχειρήσεων, τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα υπήρξαν καταστροφικά. Αυτό ήταν αποτέλεσμα, τόσο της απώλειας εσόδων από τις επικερδείς δημόσιες επιχειρήσεις, όσο και από τη μείωση εσόδων λόγω της χαμηλής κατανάλωσης, με την ταυτόχρονη αύξηση των επιδομάτων ανεργίας.

Αναφορικά με την διαχείριση των επιχειρήσεων και την αποτελεσματικότητα, οι προαναφερθείσες μελέτες και ένα πλήθος μελετών επιπλέον, καταρρίπτουν τους σχετικούς μύθους που προκρίνουν το γεγονός ότι η διαχείριση είναι πιο αποτελεσματική όταν είναι ιδιωτική, όπως και ότι η ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών είναι βέλτιστη υπό ιδιωτικό καθεστώς. Αντίθετα, η διαχείριση εμφανίζει τα ίδια προβλήματα, ενώ οι προσφερόμενες υπηρεσίες είναι υποβαθμισμένες, λόγω του ότι ο ιδιώτης επιχειρηματίας αδυνατεί ή δεν επιθυμεί να εγκλωβίσει επενδυτικά κεφάλαια στις επιχειρήσεις του. Τόσο η αποτελεσματικότητα των επιχειρήσεων, όσο και η παραγωγική αποτελεσματικότητα, αποτελούν μύθο, αφού η αποτελεσματικότητα γενικά είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων και όχι αποκλειστικά του ιδιοκτησιακού καθεστώτος (Kay-Thompson). Παράλληλα, η εξάλειψη της διαφθοράς υπό ιδιωτικό καθεστώς, είναι ένας άλλος μύθος, αφού η διαφθορά όχι μόνο δεν μειώνεται, αλλά αυξάνεται.


Ιδιωτικοποιήσεις στην Ελλάδα, μια σκοτεινή υπόθεση.

Σε κείμενο συμβούλου του Ομίλου Eurobank EFG και καθηγητή του Πανεπιστημίου Πειραιά στο Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής, διαβάζουμε: «Έτσι, οι ιδιωτικοποιήσεις: 1) Έχουν θετική επίπτωση στη συνολική εθνική παραγωγή και τους ρυθμούς ανάπτυξης της οικονομίας, κυρίως όταν συνοδεύονται από ευρύτατες συμπληρωματικές μεταρρυθμίσεις, όπως η ενίσχυση του ανταγωνισμού, ο θεσμικός εκσυγχρονισμός, η ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών και η μείωση του παρεμβατικού ρόλου του κράτους στην οικονομία. 2) Τείνουν να βελτιώνουν τη συνολική παραγωγικότητα της επιχείρησης. Ιδιαίτερα η βελτίωση φαίνεται να είναι μεγαλύτερη όταν οι μέτοχοι είναι ξένοι και λίγοι, παρά όταν είναι εγχώριοι και πολυάριθμοι. 3) Τείνουν να βελτιώνουν τα έσοδα και την κερδοφορία της επιχείρησης, ενώ τα αποτελέσματα στην παραγωγικότητα της εργασίας και την απασχόληση είναι μικρότερα, αλλά θετικά». Αυτές οι τρείς θέσεις, τις οποίες ασπάζονται οι νεοφιλελεύθερη στην Ελλάδα, αναμφισβήτητα, δεν συνάδουν με τα αποτελέσματα των έγκυρων ακαδημαϊκών μελετών. Πάραυτα, εμφανίζονται ως θέσφατα, δυνάμει του ότι εκστομίζονται από επαΐοντες τεχνοκράτες, η θέση των οποίων τους επιτρέπει να λειτουργούν ιδεολογικά, με τον πειστικό μανδύα της αντικειμενικότητας.

Οι ιδιωτικοποιήσεις στην Ελλάδα, ξεκινώντας από το 1990, επί Μητσοτάκη, έως τον Σημίτη και τον ΓΑΠ, έχουν αποφέρει το συνολικό ποσό των 24 δισεκατομμύριων ευρώ, χωρίς βέβαια να προσθέσουν τίποτα στην ανάπτυξη. Αντίθετα, και ανεξάρτητα από το γεγονός ότι δημιούργησαν μονοπώλια και ολιγοπώλια, φαίνεται ότι λειτούργησαν ανασχετικά για την όποια ανάπτυξη. Η έλλειψη μελετών για τη σχέση ιδιωτικοποιήσεων και ανάπτυξης στην Ελλάδα, δεν ακυρώνει το προφανές, ότι και εδώ, διαπιστώνονται τα ίδια αποτελέσματα. Οι ιδιωτικοποιήσεις συνέτειναν στην αποανάπτυξη της χώρας, στην αύξηση του ελλείμματος και του χρέους, στις μισθολογικές μειώσεις, στην αύξηση της ανεργίας και την παγίωση της ευέλικτης εργασίας. Αν μάλιστα εφαρμοσθεί το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων ύψους 50 δις. ευρώ που προβλέπει το εγκεκριμένο Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο της τρόικα, σε συνθήκες πλήρους απαξίωσης των επιχειρήσεων του δημοσίου, οι ρυθμοί ανάπτυξης θα πέσουν δραματικά, και η ύφεση θα προκαλέσει ολοσχερή ανθρωπιστική κρίση.

Αναμφισβήτητα, το ενδιαφέρον των δανειστών για τις ιδιωτικοποιήσεις σχετίζεται με το ότι εργολάβοι των ιδιωτικοποιήσεων έχουν να βγάλουν τεράστια κέρδη από το ξεπούλημα του εθνικού πλούτου. Το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων και αξιοποίησης της περιουσίας της Ελληνικής Δημοκρατίας είναι αυτή την περίοδο το μεγαλύτερο στον κόσμο». Επιπλέον όμως, η ιδιωτικοποίηση του δημοσίου, εκτός από την οικονομική διάσταση, που ανοίγει ένα τεράστιο πεδίο κερδοφορίας σε συνθήκες παγκόσμιας ύφεσης, έχει και συμβολική σημασία. Η αμφισβήτηση των νεοφιλελεύθερων οικονομικών σε παγκόσμιο επίπεδο, θα αντισταθμισθεί με ένα νέο νεοφιλελεύθερο «θαύμα»:την εκποίηση μιας χώρας στο σύνολό της.


Απαξίωση του Δημοσίου και εργαλειακότητα.

Αναμφισβήτητα, η νεοφιλελεύθερη πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων, είναι ανορθολογική, εφόσον δεν υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον. Εντούτοις είναι απόλυτα ορθολογική ως προς το πρόγραμμα που εξυπηρετεί. Το λάθος της όποιας επιχειρηματολογίας ενάντια στην πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων, είναι ότι μέσω επιχειρημάτων, επιδιώκεται η ανάσχεση πολιτικών, που προγραμματικά επιδιώκουν την κατάλυση του κράτους πρόνοιας και του εθνικού κράτους και αποτελούν μέσα για οικονομική, κοινωνική και πολιτική κυριαρχία των ελίτ. Πρόκειται για δόγμα και όχι για άποψη, για την πιο εργαλειακή μορφή καπιταλισμού που επιδιώκει την αναδιάρθρωση της οικονομίας, του κράτους, της κοινωνίας και του πολιτισμού.

Η απαξίωση κάθε έννοιας δημοσίου συμφέροντος, δημόσιων λειτουργιών και δημόσιου χώρου, δικαιωμάτων και δημοκρατικών θεσμών, επιτυγχάνεται καθημερινά μέσω ανοικτών δικτύων που διαχέουν την νεοφιλελεύθερη προπαγάνδα. Η διαπλοκή των ατόμων, σε αυτό τον πρωτοφανή σε μέγεθος ιστό ιδεολογικής βίας, εκλαμβάνει διαστάσεις χιονοστιβάδας, εφόσον η πολιτική των ομάδων συμφερόντων που παράγουν των πρωτογενή νεοφιλελεύθερο λόγο, αποβλέπει στην διαμόρφωση ενός λαϊκού καπιταλισμού, μιας κοινωνίας μετόχων, που λειτουργεί οργανικά και ωφελιμιστικά. Το «έθνος» που επικαλούνται οι νεοφιλελεύθεροι εθνοσωτήρες, είναι ακριβώς αυτό: το έθνος των μετόχων. Η απαξίωση του δημόσιου, του δημόσιου χώρου, των συλλογικοτήτων και των συγκρουσιακών ιδεολογιών, αποβλέπει σε ένα και μόνο πράγμα. Στην απρόσκοπτη συσσώρευση για την συσσώρευση και την διανομή προνομίων στους υπηρέτες των νέων αφεντικών.

Η συστηματική απαξίωση των δημόσιων επιχειρήσεων, με τον διορισμό εγκάθετων κομματικών διοικήσεων που αποδιοργανώνουν τις επιχειρήσεις και τις φορτώνουν με χρέη, μέσω της διαπλοκής με το ντόπιο και ξένο κεφάλαιο, αποτελεί κλασσική μέθοδο, προστάδιο ιδιωτικοποίησης. Ταυτόχρονα, η καταγγελία του κρατισμού, επιδιώκει την απαξίωση της έννοιας του κράτους πρόνοιας, ώστε να εκβιασθεί η απαιτούμενη συναίνεση. Με την καταγγελία του κρατισμού, επιτυγχάνεται η απαξίωση και ως συνέπεια, η μεταφορά του κράτους πρόνοιας στο ιδιωτικό κεφάλαιο. Ο ελιτιστικός κρατισμός , στην υπηρεσία του κεφαλαίου, παρουσιάζεται ως μη κρατισμός, ενώ η μέριμνα για τις χαμηλές τάξεις και οι αναδιανεμητικές πολιτικές, καταγγέλλονται ως κρατισμός.

Αυτή όμως η διεργασία, που συμπαρασύρει ακόμα και την ρεφορμιστική αριστερά, αποσκοπεί μακροπρόθεσμα στην κατάργηση του θεσμού του κράτους-έθνους και εξ’ αυτού, στην κατάργηση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Η ευρωπαϊκή πολιτική ενοποίηση που επικαλείται ο γαλλογερμανικός άξονας. με πρόσχημα την οικονομική και δημοσιονομική ενοποίηση, αποτελεί σημείο σταθμό στην εξέλιξη των πολιτικών θεσμών και σηματοδοτεί την πλήρη κατάργηση των δικαιοδοσιών των εθνικών κρατών. Αυτό, περαιτέρω, θα έχει ως συνέπεια την απαξίωση και κατάργηση της έννοιας της λαϊκής κυριαρχίας και της ίδιας της έννοιας του λαού. Το τι συνιστά πραγματικότητα, θα ορίζεται δικαιωματικά, από μία ομάδα γραφειοκρατών, που βάση ρητορικών κανόνων θα εκλαϊκεύει την βούληση των ελίτ.

Η υπεράσπιση του εθνικού κράτους, του λαϊκού κράτους , του κράτους πρόνοιας και της δημοκρατίας, είναι αναγκαία να συμβαδίζει με την υπεράσπιση της έννοιας του δημόσιου συμφέροντος, που επιχειρεί να πλήξει ο εργαλειακός νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός. Η πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων, στοχεύει να πλήξει τον πυρήνα της έννοιας του δημοσίου, που είναι η ύπαρξη των συλλογικών ταυτοτήτων. Αν η περιουσία του κράτους, τα δημόσια αγαθά, συνιστούν ακίνητα ή επιχειρήσεις και δομές, χωρίς αξιακό και συμβολικό περιεχόμενο, τότε, είναι στην ευχέρεια του κάθε κρετίνου να τα βγάλει στο σφυρί. Αντίθετα, αν ανήκουν σε συλλογικές οντότητες, όπως ορίζονται από τις έννοιες του έθνους, της πατρίδας, του λαού, των τάξεων, των εργαζομένων, των κοινοτήτων, και των έμφυλων ταυτοτήτων, τότε, το ξεπούλημά τους , συνιστά προδοσία. Ο νεοφιλελευθερισμός, στοχεύει ακριβώς στην αποψίλωση των πραγμάτων από το νόημά τους. Στην κατασκευή ενός υπηκόου, που υποκαθιστά τις αξίες με τον υπολογισμό, ανήμπορου να αντισταθεί σε μια παντοδύναμη εξουσία. Αυτό αποτελεί και τον κεντρικό ανθρωπολογικό στόχο του νεοφιλελευθερισμού. Η κατασκευή του εργαλειακού ανθρώπου χωρίς ταυτότητα, η απαξίωση της ίδιας της ανθρώπινης οντότητας, που νομιμοποιεί την κατάρρευση κάθε έννοιας πολιτισμού που παρήγαγαν οι ιστορικές συλλογικότητες.

Σουλτάνης Γρ.

 ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΝΑΞΟ ΕΙΝΑΙ:  

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΧΙΤΛΕΡ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΠΑΡΧΑΙΝΤ
ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ
ΣΤΟΥΣ ΕΒΡΑΙΟΥΣ ΚΑΙ
ΣΤΟΝ ΝΕΛΣΟΝ ΜΑΝΤΕΛΑ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΑ

Ελεύθεροι χώροι

Με αφορμή τα τραπεζάκια επαναδημοσιεύω ένα άρθρο μου σε τοπική εφημερίδα... τον Μάρτιο του 2008 

Δημόσιος χώρος είναι ο χώρος που είναι ανοικτός και προσβάσιμος σε όλους τους πολίτες ανεξάρτητα από την οικονομική και οικογενειακή τους κατάσταση, την μόρφωση και την υπόληψη που απολαμβάνουν μέσα στην κοινότητα που ζουν. Με λίγα λόγια, είναι ο ελεύθερος χώρος που η πρόσβαση σε αυτόν είναι απρόσκοπτη από όλους.

Τα τελευταία χρόνια όμως γινόμαστε μάρτυρες όλο και πιο συχνά της σταδιακής κατάληψης των ελεύθερων χώρων από ιδιώτες, που με την συναίνεση του Δήμου έναντι αμοιβής αποσκοπούν στην δημιουργία υπεραξίας. Μια κατάσταση που αντανακλάει τις προτεραιότητες και τις επιλογές των πολιτικών μας ταγών.

Η Δημοκρατία στηριζόταν στην πολλαπλότητα των απόψεων που με την σειρά τους στηρίζονταν στην πολλαπλότητα των αξιών, ο Καπιταλισμός όμως υποκατέστησε όλες  αυτές τις αξίες με αυτήν του χρήματος και ανάλογα με την «τιμή» που ορίζει για ένα «προϊόν» το μετατρέπει σε σπάνιο είδος με αποκλειστική χρήση κάποιας ελίτ, αν ανεβάσει την τιμή του ή αν κατεβάσει την τιμή του, το παράγει μαζικά και το ξευτελίζει.

Ο Καπιταλισμός μετατρέποντας, τον άνθρωπο σε εργαλείο, την εργασία σε εμπόρευμα προς πώληση και εκμετάλλευση, την φύση σε γη και την γη σε εμπόρευμα μετάτρεψε αυτόματα την φύση σε αντικείμενο κερδοσκοπίας και εκμετάλλευσης. Παρέδωσε στην απληστία του κεφαλαίου, στην ελευθερία της επιχείρησης, στους ιδιώτες και, στους τυφλούς νόμους της αγοράς και της κερδοφορίας, πολύ περισσότερα από την απλή ιδιοκτησία της γης, παρέδωσε ολόκληρο το ζωτικό περιβάλλον του ανθρώπου. Παρέδωσε ότι αποκαλούμε ποιότητα ζωής, διατροφή, υγεία, διασκέδαση, σκέψη, ελεύθερο χρόνο, αυτοπραγμάτωση, ηδονή, παιδεία και ελεύθερο χώρο. Αυτή η άνευ όρων παράδοση είναι η μεγαλύτερη εκμετάλλευση που έχει υποστεί ο  άνθρωπος μέχρι σήμερα, είτε το έχει συνειδητοποιήσει είτε όχι.

Αυτήν την πολιτική της ελεύθερης αγοράς σήμερα, την βιώνουμε και την νοιώθουμε στο πετσί μας προσπαθώντας να ανακαλύψουμε τους ελεύθερους χώρους, είτε, σε επίπεδο γειτονιάς είτε, σε επίπεδο πόλης και παραλίας. Μάταια όμως.

Η εμπορευματοποίηση έχει επιβληθεί παντού και φυσικά και στους ελεύθερους χώρους. Αποτέλεσμα της εμπορευματοποίησης των ελεύθερων χώρων πρώτα από το Κράτος και μετά από τους Δήμους είναι το ξεφύτρωμα κάγκελων, τεχνιτών εμποδίων που μοιάζουν με την φύση, ξύλινων, μεταλλικών ή πέτρινων περίβολων και φυσικά περγκόλων με τα ανάλογα τραπεζοκαθίσματα και τα πλαστικά για την προστασία των πελατών τους από τον άνεμο και την βροχή  (τι φοβερά και φονικά φαινόμενα αυτά, προσέχετε μην βραχείτε και μην σας χτυπήσει ο άνεμος), σε κάθε πλατεία και πεζόδρομο ή σε κάθε δρόμο που είναι λιγάκι πιο φαρδύς.

Ιδιωτικές ομπρέλες και ξαπλώστρες στις παραλίες με αποκλειστική διάθεση από λίγους για τους «εκλεκτούς» πελάτες τους είναι ένα συχνό φαινόμενο που έχει προκαλέσει και θα προκαλεί πάντα, τις ανάλογες αντιδράσεις από την πλευρά των αγανακτισμένων και αποκλεισμένων πολιτών. Μόνο δικαιώματα εισόδου στην θάλασσα δεν μας πουλάνε ακόμα.

Σήμερα η ενοικίαση των δημόσιων χώρων στους ιδιώτες είναι αποδεκτή σαν αναγκαία, αυτονόητη και δεδομένη, μια αντίληψη που είναι αποτέλεσμα της μεθοδευμένης συσκότισης από την πλευρά του κράτους της έννοιας του δημόσιου χώρου. Σήμερα πλέον αντί ο δημόσιος χώρος να είναι ο ελεύθερος χώρος που τον νοιώθουμε δικό μας, είναι ταυτισμένος με τον κρατικό χώρο. Αυτή η αυθαίρετη ταύτιση έγινε με σκοπό να διαχειριστεί το κράτος αποκλειστικά τον τρόπο διάθεσης των ελεύθερων χώρων και να σταματήσει την δημιουργία συνθηκών για την ανθρώπινη επικοινωνία, την ανταλλαγή απόψεων, τον διάλογο και την ισότιμη συμμετοχή στα κοινά.

Από την άλλη όπου η περιοχή δεν ενδείκνυται για τραπεζοκαθίσματα ή για ομπρέλες στην παραλία αφήνετε στο έλεος του αυτοκινήτου που έχει μετατραπεί σε πρώτη απειλή για την ύπαρξη, την ποιότητα και την έκταση, των ελεύθερων χώρων. Παρόλο, που όλοι γνωρίζουν ότι, ο πολεοδομικός σχεδιασμός πλέον γίνεται με βάση τα συμφέροντα της αυτοκινητοβιομηχανίας, όλοι γινόμαστε μάρτυρες μιας προπαγάνδας με μορφή διακηρύξεων από τους κυρίαρχους για καθαρό περιβάλλον και για φιλικές προς το περιβάλλον μετακινήσεις, την στιγμή που η δικτατορία της ιδιωτικής μετακίνησης επιβάλλεται με κάθε μέσο. Έτσι οι ελάχιστοι ελεύθεροι χώροι και πλατείες που υπάρχουν ή τσιμεντοποιούνται ή γκαραζοποιούνται ή στην καλύτερη περίπτωση βάζουν μια κούνια και μια τσουλήθρα και το ονομάζουν παιδική χαρά. Και αυτό θα συνεχίζεται όσο οι τεχνοκράτες πολεοδόμοι θα σχεδιάζουν πιστεύοντας ότι η κυκλοφορία είναι θέμα κίνησης αυτοκινήτων και όχι κίνησης ανθρώπων. Όσο ο σχεδιασμός τους θα γίνεται στα γραφεία της ελίτ, των πολιτικών, των εργολάβων και των πολιτικών μηχανικών άλλο τόσο οι ελεύθεροι χώροι θα αντιμετωπίζονται με αυτόν τον τρόπο.

Ακόμα και η ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων στην Αθήνα δεν είναι τίποτα άλλο από ένα ατελείωτο μακρύ παζάρι που το μόνο που προσφέρει είναι ένα περίπατο για κατανάλωση σε κάθε άνθρωπο που μπορεί ή θα μπορέσει να καταναλώσει. Συνήθως όμως οι πλατείες και οι δημόσιοι χώροι είναι αποκομμένες μεταξύ τους χωρίς ίχνος σεβασμού στην αρχιτεκτονική ιστορία της κάθε πόλης και χωρίς πεζοδρόμια, με τα αυτοκίνητα να απειλούν την ζωή μας οποιαδήποτε στιγμή.

Και στην Νάξο το ίδιο συμβαίνει και ακόμα χειρότερα. Τα πεζοδρόμια ανύπαρκτα, ο περίπατος έχει καταντήσει ρίσκο, και η μετακίνηση με αυτοκίνητο έχει πλέον ξεπεράσει κάθε όριο ανοχής την ίδια στιγμή που η αναλγησία των «αρμόδιων» είναι σταθερή και εγκλωβισμένη από την γραφειοκρατία και την κεντρική διοίκηση. Και αναρωτιέμαι: πότε έγινε η τελευταία πλατεία της Νάξου; Θα ξαναφτιάξουν κάποτε  πλατείες ή ο ρόλος τους έχει ολοκληρωθεί και δεν είναι αναγκαίος; Η απάντηση τους είναι: αυτήν που θα έφτιαχναν στο λιμάνι και θα ήταν 21 στρέμματα εγώ και μερικοί άλλοι την σταματήσαμε και τώρα δεν πρέπει να ρωτάμε τέτοια πράγματα…

Όσο για το κυκλοφοριακό «ζήτημα» είναι ένα πρόβλημα που μου θυμίζει το γεφύρι της Άρτας: κάθε χρόνο το λύνουν και κάθε χρόνο «δένει» από μόνο του. Κάθε χρόνο το αντιμετωπίζουν τόσο ώστε να αναγκαστούν να πάρουν δραστικά μέτρα για την επόμενη χρονιά. Το παράδοξο σε αυτή την κατάσταση είναι ότι: σε αυτό το θέατρο του παραλόγου συμμετέχουν οι ίδιοι και οι ίδιοι άνθρωποι κάθε φορά. Δεν εννοώ τα ίδια πρόσωπα γιατί αυτά έχουν αλλάξει αρκετές φορές, εννοώ τον ίδιο τύπο πολιτικού-ανθρώπου που δεν τον ενδιαφέρει η «λήψη μέτρων» για το κυκλοφοριακό καθαυτό αλλά η χρησιμοποίηση του κυκλοφοριακού προβλήματος προκειμένου να αναπτύξει «πελατειακές σχέσεις» με τους κατοίκους, τους επαγγελματίες και τις διάφορες συντεχνίες από την μια και από την άλλη να χρησιμοποιήσει τα όποια «μέτρα» του υποδείξουν οι «σχέσεις» αυτές για να παραμείνει στην τοπική εξουσία σαν διακεκριμένο και επιτυχημένο άτομο. Μήπως τελικά χρειαζόμαστε και κανένα τεχνοκράτη στο δημοτικό συμβούλιο; Μήπως είναι απαραίτητο να εκλέξουμε κανένα δικηγόρο, κανένα αρχιτέκτονα,  κανένα πολιτικό μηχανικό και κάποιες άλλες επιστημονικές ειδικότητες όπως ιατρούς, πολιτικούς επιστήμονες και καθηγητές που εξαιτίας της μόρφωσης τους και της ενσωμάτωσης τους, στο σύστημα, θα εφαρμόσουν τις λύσεις που το ίδιο το σύστημα προτείνει; Μήπως χρειαζόμαστε και κάποιους ξενοδόχους καθώς και τους προέδρους των διάφορων συντεχνιών που με την πείρα τους θα συμβάλλουν για να λυθεί ανιδιοτελώς το κυκλοφοριακό πρόβλημα και όχι μόνο; Αν υπήρχαν όλοι οι παραπάνω «κοινωνικοί εταίροι» στo δημοτικό μας συμβούλιο δεν θα  αντιμετωπίζαμε τέτοιες καταστάσεις. Προτείνω λοιπόν να εκλέξουμε τεχνοκράτες,  επιστήμονες και διανοούμενους από την Νάξο που σε αγαστή συνεργασία με τους προέδρους των επαγγελματικών φορέων θα σκύψουν πάνω από αυτά τα προβλήματα μας και θα δώσουν λύσεις θαυμαστές…

Και συνεχίζω με τους ελεύθερους χώρους και με τις κάμερες που τοποθετούν για την «προστασία» των πολιτών που επισκέπτονται τους χώρους αυτούς. Η τοποθέτηση καμερών στους ελεύθερους χώρους έχει ένα και μοναδικό στόχο: την δημιουργία «καθαρών» πόλεων. Την απομάκρυνση δηλαδή των διαφορετικών ατόμων από τους χώρους αυτούς με την δικαιολογία ότι δεν ταιριάζουν στην εικόνα της εκάστοτε πόλης.

Σε αλκοολικούς, ναρκομανείς, μετανάστες και άστεγους δεν επιτρέπεται να λερώνουν την εικόνα της καθαρής πόλης, όπως την περίοδο των Ολυμπιακών αγώνων εξαφάνισαν όλα αυτά τα «απόβλητα» από το κέντρο των πόλεων όπου γινόταν αγωνίσματα.

Οι αντινομίες και οι αδυναμίες του συστήματος δεν πρέπει να φαίνονται. Πρέπει να κουκουλώνονται και να κρύβονται και όπως ακριβώς, το κατοικίδιο ή το εργαστηριακό ζώο, που ζει, με ελεγχόμενη δίαιτα, σε ελεγχόμενο περιβάλλον και αδυνατεί, να επιβιώσει ελεύθερα, έτσι και οι κυρίαρχοι ελέγχουν την διατροφή και το περιβάλλον μας, προετοιμάζοντας ένα νέο είδος ανθρώπου που θα νοιώθει άβολα στην φύση, αν δεν νοιώθει ήδη και,  θα θεωρεί αυτονόητο ένα στρατιωτικό αστυνομο-κρατούμενο καθεστώς που θα ορίζει και θα καθορίζει την ζωή του. Τα εργαστηριακά ζώα θα γίνουν, αν δεν έχουν γίνει, τα πρότυπα μας. Ασφάλεια,  καθαρότητα, νομιμότητα και τάξη, το λένε. 

Και τελειώνοντας, θα ήθελα να επισημάνω ότι, παρατηρώντας την Νάξο, θα διαπιστώσουμε, πρώτα την υποβάθμιση του κέντρου και δεύτερον, την προαστιοποίηση της Χώρας: ο κόσμος μένει στα προάστια και εργάζεται στο κέντρο. Αυτό θα το κατανοούσα, δεν θα το αποδεχόμουνα, αν μέναμε σε μια πόλη, όχι στην Νάξο.

Το ζήτημα των ελεύθερων χώρων και κατά συνέπεια της ποιότητας ζωής, δεν είναι θέμα που θα επιλύσουν οι τεχνοκράτες και οι ειδήμονες, που είναι εξαρτημένοι από τους κυρίαρχους, αντίθετα είναι θέμα πολιτικό που σημαίνει: ποιοι αποφασίζουν για την ζωή σε μια πόλη σε ένα χωριό σε μια συνοικία.

Οι ελεύθεροι χώροι που συμπίπτουν με τους δημόσιους χώρους και δεν ταυτίζονται με τους κρατικούς, είναι οι χώροι των πολιτικών αποφάσεων.

Δυστυχώς σήμερα οι πολιτικές αποφάσεις,  παίρνονται μέσα σε στενά και αποστειρωμένα γραφεία, με αποτέλεσμα, να δημιουργούν ανάλογους κρατικούς- δημόσιους αποστειρωμένους χώρους στις πόλεις μας όπου η ανάγκη για επικοινωνία, για ησυχία, για  πρωτοβουλία, ελευθερία και ανοικτούς χώρους είναι αδύνατη και εξαφανίζεται σιγά-σιγά.

Ίσως οι ελεύθεροι χώροι να γίνουν ένας πόλος αντίστασης, αλλά και συσπείρωσης των κατοίκων της Νάξου και όλης της Ελλάδας ενάντια στην χωρίς όρια κρατικοποίηση και  ιδιωτικοποίηση ενός κοινού αγαθού.

Μια καλή αρχή θα ήταν να εξαφανιστούν τα πλαστικά, τα ηχεία, οι σόμπες, οι τηλεοράσεις και οι σταθερές κατασκευές από τους δημόσιους χώρους και να περιοριστούν τα τραπεζοκαθίσματα μπροστά στο κάθε κατάστημα μεγαλώνοντας ταυτόχρονα τον πεζόδρομο. Όσο για τις παραλίες και τις ομπρέλες να μειωθεί ο χώρος που καταλαμβάνουν και να τις ενοικιάζει ή να τις προσφέρει δωρεάν ο Δήμος. Όλα αυτά βέβαια δεν «γίνονται» από μόνα τους, αυτά τα κερδίζουμε εμείς με τους αγώνες μας.  

ΣΩΣΤΕ ΤΟ ΝΕΡΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ!

08/07/2012

Εμπειρία από άλλες χώρες έχει καταδείξει ότι η ιδιωτικοποίηση του νερού έχει οδηγήσει σε εκτίναξη των τιμών και σε ορισμένες περιπτώσεις σε κίνδυνο της δημόσιας υγείας και ευημερίας. Η πρόσβαση στο νερό είναι ανθρώπινο δικαίωμα (ΟΗΕ 2010).

Οι διεθνείς συνθήκες θεωρούν το νερό ως δημόσιο αγαθό και όχι εμπόρευμα, το οποίο μπορεί η οποιαδήποτε πολυεθνική να υφαρπάξει και να εκμεταλλευτεί, βασισμένη σε “μνημόνια”.
Καλούμε το κοινό να λάβει μέρος στην καμπάνια υπογραφής του αιτήματος προς την ελληνική κυβέρνηση, η οποία καταδεικνύει το μέγεθος του προβλήματος. Παράλληλα, καλούμε τα μέλη των κομμάτων να προστατέψουν την υγεία τους και αυτή των παιδιών τους και να απαιτήσουν να ακυρωθεί κάθε συμφωνία με την αρπακτική γαλλική πολυεθνική Suez Lyonnaise des Eaux, η οποία από όπου έχει περάσει έχει αφήσει συντρίμια και θύματα, καθώς το μόνο μέλημα της είναι ο πολλαπλασιασμός της τιμής των υδάτων και η εξοικονόμιση πόρων μέσω της μείωσης της ποιότητας του παρεχόμενου νερού. Τα παραδείγματα από όλο τον κόσμο είναι πολλά (δείτε το συνοδευτικό κείμενο της καμπάνιας για να ενημερωθείτε) και όλες οι χώρες είχαν παρόμοια εμπειρία. Η Suez εμφανίζεται σε όλες τις χώρες που είχαν σχέση με το ΔΝΤ και παρουσίασαν οικονομικά προβλήματα ή σε χώρες που ασπάστηκαν το νεοφιλελευθερισμό, όπως η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία. Το τίμημα ήταν μεγάλο και σε πολλές περιπτώσεις η Suez αποβλήθηκε από τις χώρες στις οποίες είχε εισέλθει.

Κι όμως, η ελληνική κυβέρνηση οδηγεί τα πράγματα προς αυτή την κατεύθυνση, αγνοώντας το δημόσιο συμφέρον, καθώς έχει υποκείψει αμαχητί στους εκβιασμούς και τις πιέσεις.
Ήλθε η σειρά των πολιτών να αντιδράσουν και να εμποδίσουν την Suez από το να πατήσει το πόδι της στη χώρα μας. Για αυτό σας καλούμε να υπογράψετε την αίτηση και να βάλετε ένα λιθαράκι στον αναλέητο πόλεμο που έρχεται. Το τίμημα είναι η υγεία, η ζωή σας, αλλά και αυτή των παιδιών σας.

Η ΦΑΝΤΑΣΙΑΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΟΝ Κ. ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗ

[δημοσιεύθηκε στην Νέα Κοινωνιολογία, αρ.44, Ανοιξη, 2008]

ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ
Δρ. Φιλοσοφίας

Η ΦΑΝΤΑΣΙΑΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΟΝ Κ. ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗ

To 2007 συμπληρώθηκαν δέκα χρόνια από τον θάνατο του Κ. Καστοριάδη και δικαίως έγιναν εκδηλώσεις σε πολλές χώρες για τον μεγάλο στοχαστή. Στην Αθήνα πραγματοποιήθηκε ένα συνέδριο με τίτλο «Ο στοχαστής της αυτονομίας» (Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών, 2-4 Νοεμβρίου 2007). Δεν υπάρχει ίσως καλύτερος τρόπος για να τιμηθεί ένας στοχαστής, από το να συζητηθεί κριτικά το έργο του. Μια καλή εισαγωγή σε αυτή τη συζήτηση θα ήταν η υπενθύμηση ορισμένων στοιχείων από το βασικό βιβλίο του, που άνοιξε νέους ορίζοντες στη φιλοσοφική και πολιτική σκέψη.

Πράγματι "Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας", Αθήνα, 1981 (L' institution imaginaire de la societe, Paris, 1975, εφεξής ΦΘΚ) που καθιέρωσε τον Καστοριάδη ως έναν μεγάλο στοχαστή είναι απο τα σημαντικώτερα έργα του εικοστού αιώνα. Στις σελίδες της –πάνω απο πεντακόσιες πυκνογραμμένες- οικοδομείται μια καινούργια αντίληψη για τη θέσμιση, την ιστορία και την κοινωνία, μια καινούργια οντολογία. Για να οικοδομηθεί όμως αυτή πρέπει να ανατρέψει τις βασικές κατηγορίες της κληρονομημένης ελληνοδυτικής σκέψεως, απο τις απαρχές της στην αρχαία Ελλάδα και, δια μέσου του Καντ, Χέγκελ και Μάρξ να φθάσει έως τον Χάιντεγκερ και τις θεωρίες των στρουκτουραλιστών του 20ου αι. Οπως φαίνεται, το έργο είναι βαρύ και δύσκολο και μάλλον υπόθεση πολλών συγγραφέων, αλλά ο Καστοριάδης αποδεικνύεται χαλκέντερος, αφού καταφέρνει να διεξέλθει όχι μόνο τις σημαντικώτερες απόψεις από την ιστορία της φιλοσοφίας αλλά και ποικίλους επιστημονικούς τομείς και κλάδους: Μαθηματικά, Γλωσσολογία, Ψυχανάλυση, Οικονομία, Κοινωνιολογία, Εθνολογία.

Στο πρώτο μέρος της ΦΘΚ ασκεί κριτική στην θεωρία του Μαρξ και ανασκευάζει τις εσφαλμένες αντιλήψεις που επεκράτησαν επί δεκαετίες, αντιλήψεις που αφορούν την κοινωνία, την ιστορία, το ανθρώπινο πράττειν και την πολιτική. Αποδεικνύει ότι ο ιστορικός υλισμός είναι ανίκανος να κατανοήσει την κοινωνία και την ιστορία, αφού συνδέει μηχανικώς τις τεχνικο-οικονομικές συνθήκες με την δημιουργία της κοινωνίας και των θεσμών. Μετατρέπει δηλαδή η μαρξική θεωρία την ανάπτυξη της τεχνικής και της οικονομίας σε κινητήρα της ιστορίας. Ενα άλλο αρνητικό σημείο της μαρξικής θεωρίας είναι η απολυτοποίηση των λογικών κατηγοριών που εισήγαγε για να αναλύσει την κοινωνία του 19ου αι. Επιβάλλει τις κατηγορίες αυτές και κυρίως τον οικονομικό παράγοντα σε όλες τις προηγούμενες ιστορικές περιόδους. Ο οικονομία και η παραγωγή καθορίζει, κατά τον Μάρξ, τη διαμόρφωση και την εξέλιξη των παραγωγικών και κοινωνικών σχέσεων. Αμεση συνέπεια είναι η απολυτοποίηση της θεωρίας, η αναγωγή της σε επιστήμη και ο εγκλωβισμός της πραγματικότητας σε αυτήν – δηλαδή ο εκφυλισμός της σε ιδεολογία.

Εν συνεχεία ο Καστοριάδης προσπαθεί να απελευθερώσει την θεωρία και την πράξιν απο τα ολέθρια δεσμά του μαρξισμού και να της ξαναδώσει την ζωντάνια και την δύναμη, προσπαθεί να ξανασκεφθεί σε άλλες βάσεις την κοινωνία, την ιστορία, τη θέσμιση και την πολιτική. Ειδικώς διασαφηνίζονται οι όροι που απετέλεσαν το ιερό πιστεύω των μαρξιστών και των κομμουνιστών, όπως ‘επανάσταση’ ή ‘σοσιαλισμος’, οι οποίοι έχουν ένα ειδικο νόημα στον Καστοριάδη και δεν πρέπει να συγχέονται ούτε με το νόημα που είχαν την εποχή εκείνη (δεκαετία ’50 και ’60), ούτε με το αγοραίο νόημα που έχουν σήμερα, στην ιδεολογία των κομμουνιστικών, σοσιαλιστικών, ή αριστερίστικων σχηματισμών. Αλλωστε στο μεταγενέστερο δεύτερο μέρος του βιβλίου, οι επίμαχοι όροι έχουν απαλειφθεί ή αντικατασταθεί από άλλους. Ηδη απο την δεκαετία του ’50 ο Καστοριάδης έχει συλλάβει και επεξεργασθεί την έννοια της αυτοοργάνωσης, της αυτοδιαχείρησης και της άμεσης δημοκρατίας, που συνιστούν τη βάση της αυτονομίας. Την ιδέα αυτή αντιπαραθέτει στη γραφειοκρατία Ανατολής και Δύσεως και στο κυρίαρχο δυτικό κοινοβουλευτικό πολίτευμα.

Ο Καστοριάδης στη ΦΘΚ εισάγει μια καινούργια οντολογία με κύριο άξονα την φαντασία, το ριζικό φαντασιακό όπως το αποκαλεί, το οποιο είναι στην βάση κάθε ανθρώπινης δημιουργίας. Η κοινωνία είναι αυτοθέσμιση και δη φαντασιακή, με την έννοια ότι η ίδια δημιουργεί το είναι της όχι ορθολογικως ή αντιγράφοντας την πραγματικότητα, αλλά επινοώντας και δημιουργώντας καινούριες μορφές και θεσμούς που δεν έχουν προϋπάρξει πουθενά αλλού. Ομοίως η ιστορία είναι ποίησις, γένεση οντολογική νέων ειδών, νέων μορφών, δημιουργία εκ του μηδενός – χωρίς αυτό να σημαίνει δημιουργία εντός του μηδενός και με το μηδέν.

Με τον τρόπο αυτό ο Καστοριάδης προβαίνει στην ανάδειξη ενός νέου οντολογικού τρόπου του είναι, του κοινωνικου-ιστορικού, που συγκροτείται απο τις κοινωνικές φαντασιακές σημασίες. Αυτές δημιουργούν τους θεσμούς, την οργάνωση και την συνοχή της κοινωνίας. Αποτελούν οντολογικές δημιουργίες οι οποίες δεν δύνανται να εξηγηθούν με βάση τις κατηγορίες της κληρονομημένης σκέψεως (λ.χ. τις κατηγορίες της καθοριστικότητας, της αιτιότητας, της λογικής συναγωγής, κ.α).

Για αυτό και η σκέψη αυτή στάθηκε ανίκανη να συλλάβει τον ιδιαίτερο τρόπο του είναι του κοινωνικού-ιστορικού. Πράγματι τα μόνα σχήματα και εργαλεία που έχει η σκέψη αυτή για να το συλλάβει είναι το υποκείμενο (συνείδηση), το αντικείμενο (πράγμα) και η έννοια (ιδέα). αλλά το κοινωνικό-ιστορικό δεν είναι ούτε υποκείμενο, ούτε πράγμα ούτε έννοια, αλλά ούτε και σύνολο υποκειμένων, πραγμάτων ή εννοιών. Το κοινωνικο-ιστορικό είναι μάγμα κοινωνικών φαντασιακών σημασιών. Αυτήν την φαντασιακή διάσταση υπέταξε και ακρωτηρίασε η ελληνοδυτική σκέψη από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη έως τον Καντ, τον Μάρξ και τον Χάιντεγκερ.

Η φαντασιακή αυτή διάσταση, ως δυνατότητα ταυτοχρόνως και του ατόμου και του κοινωνικο-ιστορικού ανοίγει τον ορίζοντα στην δημιουργία – είτε προς το καλύτερο είτε προς το χειρότερο. Το σημαντικό είναι ότι η ανάδυση μιας άλλης κοινωνίας, μιας αυτόνομης κοινωνίας είναι δυνατή και εξαρτάται απο την θέληση, την δράση και την φαντασία των ανθρώπων. Οι άνθρωποι με τη συλλογική τους δράση δύνανται να θέσουν το αληθές κοινωνικό και πολιτικό πρόταγμα της αυτονομίας. Το πρόταγμα αυτό είναι αδιανόητο χωρίς την απελευθέρωση από κλειστές ιδεολογίες και εσχατολογικές θεωρίες, όπως ο μαρξισμός και οι θρησκευτικές σωτηριολογίες. Η θρησκεία είναι για τον Κ. Καστοριάδη ο κατ’εξοχήν αντιπρόσωπος της ετερονομίας, διότι συγκαλύπτει την πραγματικότητα και την ανθρώπινη θνητότητα, κηρύσσοντας την αυταπάτη της επουράνιας ανταμοιβής μετά θάνατον. Και εδώ βρίσκεται μιά σημαντική πλευρά του αιτήματος της αυτονομίας: η αληθής δημοκρατία, καθώς και η φιλοσοφία, αποκλείει το ιερό και το θέσφατο, απαιτεί να αναγνωρίσουν και να αποδεχθούν οι άνθρωποι ότι είναι θνητοί, δηλαδή ότι δεν υπάρχει αθανασία, «μετά θάνατον ζωή». Πράγμα ίσως δύσκολο, αλλά είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορέσουν να εξέλθουν από την εσωτερικευμένη και θεσμισμένη ετερονομία, έτσι ώστε να ζήσουν ως αυτόνομοι, να αντιμετωπίσουν τους άλλους ως αυτόνομους και να επιτρέψουν έτσι την δημιουργία μιας αυτόνομης κοινωνίας.

Αυτή η κοινωνία είναι εφικτή για τον Καστοριάδη και όχι παραλήρημα, φαντασίωση ή ουτοπία, διότι στηρίζεται στην ιστορική μερική πραγμάτωσή της στις πόλεις της Αρχαίας Ελλάδας, στις οποίες έχουμε για πρώτη φορά την ανάδυση του προτάγματος της αυτονομίας με τη δημιουργία ταυτοχρόνως της φιλοσοφίας και της δημοκρατίας. Το πρόταγμα αυτό κάνει την επανεμφάνισή του μετά από αιώνες στην Δυτικη Ευρώπη με την Αναγέννηση, τον Διαφωτισμό και τις επαναστάσεις του 17ου και 18ου αιώνα, που δημιούργησαν ένα άλλο τοπίο και νέες προοπτικές.

Το πρόταγμα αυτό υφίσταται βεβαίως σήμερα έκκλειψη στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, της ασημαντότητας και του γενικευμένου κομφορμισμού. Η επανεμφάνισή του είναι πάντα δυνατή, εξαρτάται από την θέληση, την επιθυμία και την δράση των ανθρώπων. Για να επιτευχθεί όμως αυτό θα πρέπει οι άνθρωποι να χειραφετηθούν από τις ιδεολογικές θεωρίες, τις θρησκευτικές ψευδαισθήσεις, τις κομματικές αγκυλώσεις και τις αυταπάτες της αντιπροσώπευσης για να αρχίσουν να σκέπτονται και να πράττουν διαφορετικά. Είναι ο μόνος δρόμος.

Κυβερνώσα Αριστερά, και Απονομιμοποίηση.

Κυβερνώσα Αριστερά, και Απονομιμοποίηση.

Η επιστολή Σαμαρά που στάλθηκε στους αρχηγούς των κρατών της ΕΕ διαμέσου του προέδρου της δημοκρατίας, αποδεικνύει τις προθέσεις της νέας κυβέρνησης. Το σημαντικότερο μήνυμα της επιστολής, είναι ότι η κυβέρνηση της ελληνικής τρόικας, διαμέσου του πρωθυπουργού της, μετακινείται ένα βήμα πιο πέρα από τις προηγούμενες κυβερνήσεις του μνημονίου. Γίνεται μνημονιακότερη του μνημονίου.
Όπως αναφέρεται: «Η νέα κυβέρνηση της Ελλάδας αποδέχεται την ιδιοκτησία του προγράμματος σταθεροποίησης και είναι πλήρως δεσμευμένη στους στόχους, στους αντικειμενικούς σκοπούς και σε όλες τις βασικές πολιτικές του Προγράμματος.».
Και ποια είναι η πρώτιστη πολιτική του προγράμματος; Όπως διευκρινίζεται από την επιστολή: «Θα επιταχύνω την εφαρμογή του Προγράμματος με έμφαση στον τομέα των Ιδιωτικοποιήσεων».
Η επιστολή κλείνει με την εξής διατύπωση : «Βεβαίως, υπάρχει το ζήτημα ορισμένων αναγκαίων τροποποιήσεων του Προγράμματος, ώστε να ελεγχθεί η άνευ προηγουμένου ανεργία και να ανασχεθεί η καταστρεπτική ύφεση…(ώστε) θα εξασφαλισθεί, επίσης, η επίτευξη όλων των στόχων».

Πρώτον, η κυβέρνηση, δεν αποδέχεται απλά το πρόγραμμα, αλλά το υιοθετεί πλήρως, ιδεολογικά και πολιτικά, σε αντίθεση με τις προεκλογικές εξαγγελίες των τριών κομμάτων που την στηρίζουν, αλλά και από τις κυβερνήσεις Παπανδρέου και Παπαδήμα, οι οποίες το θεωρούσαν ως αναγκαίο κακό.

Δεύτερον, τονίζει ότι πρώτιστος στόχος του προγράμματος είναι οι ιδιωτικοποιήσεις. Αποκαλύπτει τον σκοπό για τον οποίο φτιάχτηκε το μνημόνιο, που δεν είναι άλλος από την ιδιωτικοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων, των νευραλγικών τομέων της οικονομίας και την μεταβίβαση τομέων του κοινωνικού κράτους σε ιδιώτες. Επιπλέον, την παράδοση των πυλώνων της εθνικής οικονομίας στον γερμανικό κρατικομονοπωλιακό καπιταλισμό.

Τρίτον, με το επίρρημα «βεβαίως», αναγνωρίζεται η ανάγκη αντιμετώπισης της ανεργίας, αλλά, με τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλιστεί η επίτευξη των στόχων. Δηλαδή, σχεδιασμός φιλανθρωπικών προγραμμάτων ώστε να αποφευχθεί η βίαιη προλεταριοποίηση και μια ενδεχόμενη εξέγερση. Η όποια επαναδιαπραγμάτευση, ή απαγκίστρωση, μετατράπηκε αίφνης σε «ζήτημα…ορισμένων τροποποιήσεων».

Αν η λεγόμενη «κυβερνώσα αριστερά», είχε κάποιου είδους σχέση με την έννοια της αριστεράς, θα όφειλε να εγκαταλείψει αύτανδρη το κυβερνητικό σχήμα αμέσως μετά την δημοσίευση της επιστολής. Εντούτοις, δεν διαφαίνεται κάτι τέτοιο στον ορίζοντα. Το μνημονιακό πρόγραμμα, ως μνημείο κατεδάφισης μιας χώρας, ικανοποιεί πλήρως τις ιδεολογικές στοχεύσεις του αρχηγού και των στελεχών της.

Αντιφάσκει άραγε η ΔΗΜΑΡ με τις ιδεολογικές, προεκλογικές και κομματικές προγραμματικές της δεσμεύσεις; Όχι! Ως κόμμα της νέας εποχής δεν έχει προκαταλήψεις παραδοσιακού τύπου. Η ιδεολογία δεν είναι το κυρίαρχο στοιχείο του τύπου αυτών των κομμάτων.

Η ιδεολογική ρητορική αποτελεί το μέσο ενός αλλοτριωτικού λαϊκισμού, που εμμένει στο περιτύλιγμα και που στοχεύει όχι στην κινητοποίηση του λαού, αλλά στην ακινητοποίησή του και την άγρα ψήφων. Αν αυτός ο αρνητικός λαϊκισμός εγκυμονεί τον κίνδυνο της κατάρρευσης του κόμματος, πάλι αυτό δεν συνιστά πρόβλημα, δεδομένου ότι επιτυγχάνονται οι αποιδεολογικοποιημένοι απώτεροι στόχοι.
Όταν τα στελέχη της ΔΗΜΑΡ μιλούν για τον «ρεαλισμό» που διακρίνει το κόμμα τους, αναφέρονται ακριβώς στο γεγονός ότι η ιδεολογία δεν έχει καμιά ουσιαστική σημασία. Το τέλος των ιδεολογιών άλλωστε καθιστά τις ιδεολογίες διαφημιστικά κερασάκια στην τούρτα της γενικευμένης νέας realpolitik. Η πραγματική ιδεολογία τέτοιου τύπου κομμάτων δεν είναι άλλη από την «διακομματική συμπαιγνία», σύμφωνα με την διατύπωση του διαπρεπούς πολιτικού κοινωνιολόγου P. Mair. Η «διακομματική συμπαιγνία» είναι η επιβίωση του πολιτικού προσωπικού, που επιτυγχάνεται με την διαμοίραση των «κρατικών λαφύρων», στη βάση της εκλογικής δύναμης και της συμβολικής ισχύος. Το σλόγκαν «κυβερνώσα αριστερά» αποτελεί τυπική διατύπωση του αποϊδεολογικοποιημένου λόγου των κομμάτων-καρτέλ που επιδιώκουν την αναπαραγωγή της «διακομματικής συμπαιγνίας», να εισέλθουν στην εξουσία και να παραμείνουν εσαεί μέρος της, ανεξάρτητα από τις εξωτερικές ιδεολογικές και κομματικές μετατοπίσεις, που συντελούνται ανάλογα με το σε ποιο βαθμό και σε ποιο κόμμα συντελείται η αλληλοδιείσδυση κράτους και κόμματος.

Αντίστοιχα, το σλόγκαν «η αριστερά της ευθύνης», στα πλαίσια της λογικής των κομμάτων-καρτέλ, προβάλλει την εργαλειακή αντίληψη της πολιτικής, που ταυτίζεται με την αναγωγή της διαχείρισης σε ιδεολογία. Η αποτελεσματική και αποδοτική διαχείριση γίνεται το ουσιαστικό διακύβευμα της αντιπαράθεσης των κομμάτων τέτοιου τύπου.
Ας μη δημιουργεί έκπληξη η στήριξη μιας νεοφιλελεύθερης κυβέρνησης από τη ΔΗΜΑΡ. Ο νεοφιλελευθερισμός ως κυρίαρχη μη –ιδεολογία του ολοκληρωτικού εργαλειακού καπιταλισμού, ενυπάρχει στον πυρήνα των κομμάτων-καρτέλ, των οποίων τυπική περίπτωση συνιστά και η ΔΗΜΑΡ. Οι ιδεολογικές σημαίες, ακόμα και οι αριστερές, στο πλαίσιο αυτό, αποτελούν το γυαλιστερό περιτύλιγμα που κρύβει το απόλυτο τίποτα. Η ψευδώνυμη αριστερά μπορεί να επικαλείται την δημοκρατικότητα-«Δημοκρατική Αριστερά», λες και η άλλη αριστερά δεν είναι δημοκρατική-, την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας και το μονόδρομο του ευρώ πάση θυσία, εντούτοις, δεν μπορεί να αποκρύψει τον νεοφιλελεύθερο είναι της.

Η συμμετοχή της ΔΗΜΑΡ στην κυβέρνηση σαφώς έγινε σχεδιασμένα, ώστε να παράσχει νομιμοποίηση, γιατί μια κυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ, παρά το γεγονός ότι θα είχε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, θα ήταν προκαταβολικά καταδικασμένη στη συνείδηση του λαού. Άρα, την κύρια ευθύνη γι αυτή την κυβέρνηση την έχει η ΔΗΜΑΡ, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι δεν συμπεριλαμβάνει μέλη της. Η «επιτυχία» αυτής της κυβέρνησης, θα οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στη ΔΗΜΑΡ.

Νομιμοποιείται όμως η ΔΗΜΑΡ να σχηματίσει μια υπερμνημονιακή κυβέρνηση, όταν οι ψηφοφόροι της την επέλεξαν ως κόμμα της αριστεράς; Όταν εξαπάτησε τους ψηφοφόρους της με το σλόγκαν της απαγκίστρωσης από το μνημόνιο; Και επιπλέον, νομιμοποιείται μια τέτοια κυβέρνηση να ξεπουλήσει την εθνική περιουσία; Η απονομιμοποίησή της είναι δεδομένη, όσο και η κοινωνική αντίδραση που θα ξεσπάσει πολύ σύντομα.
Λίγη ηθική στην πολιτική δεν βλάπτει κύριοι της «κυβερνώσας αριστεράς».